منقول است كه : جاء يهوديّ إلى النبيّ و سأل عنه عليه السّلام « يا محمد ، إن كان ربّك لا يظلم ، فكيف يخلّد في النار أبد الآبدين من لم يعصه إلّا أيّاما معدودة . . . ؟ قال : يخلّده على نيّته ، فمن علم أنّ نيّته أنّه لو بقي في الدنيا إلى انقضائها ، كان يعصي اللّه - عزّ و جلّ - خلّده في ناره على نيّته و أنّ نيته في ذلك شرّ من عمله . . . إلى أن قال صلّى اللّه عليه و آله : و اللّه عزّ و جلّ يقول : « قل كل يعمل على شاكلته ، فربكم أعلم به من هو أهدى سبيلا » . اين قبيل از روايات به واسطهء محكمى مضمون و اشتمال بر مسائل عاليه در معرفت ، حكم متواترات از روايات را دارد . جهت باقى عمل كه منشأ ثواب و يا عذاب است ، همان نيّت حاصل در مقام باطن انسان است كه عمل ، از آن ناشى مىشود و عمل ، امرى زايل و غير باقى و واقع در دار حركات است و مركب است از اعراض متباينه كه داراى صورت اعتبارى است و جوهر و باطن آن ، نيّت است و اين نيّت در كسانى كه عادت به عصيان و تمرد كرده‌اند ، چنان راسخ و باقى و غير قابل زوال است كه عين نفس منشأ عصيان و به منزلهء امرى جوهرى و ذاتى آن گرديده است كه زوال آن بدون زوال صاحب نيّت محال است و اين نيت از عمل بدتر است و بدى و خوبى عمل تابع اراده و منشأ عمل است و حسن و قبح عمل نيز از نيت خوب و بد ناشى مىشود و موجب عذاب در اين صورت امرى دائمى است ، لذا عذاب ، از ذات نفوس شريره منبعث است . و از آنجا كه بين نفوس شريره صاحبان نيّات خبيثه تلازم وجودى موجود است و محال است كه نفس منحرف از صراط انسانى ، مبدأ اعمال نيك گردد و معلول ، در اطوار وجود و در خسّت و شرف و شرّيّت و خيريّت ، تابع مؤثر و علت است ، فرمود : ( قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ ) كه « هر كسى بر طينت خود مىتند » . از اين روايت چند قاعدهء حكمى مستفاد مىشود : ترتب عذاب بر وجود واقع در جهنم و ملازمهء تام بين نيّت سوء و عذاب و وجوب سنخيّت بين اثر و مبدأ آن .